Nhìn một vùng thung lũng xã Ia Dom chìm trong biển nước, người dân thôn Chư Bồ, xã Ia Kana mắc kẹt trong lũ cuống cuồng leo lên cây đu bám chờ người cứu, nhìn người nông dân vùng núi nói nức nở như khóc trước thảm họa vỡ Đập thủy điện Ia Krêl 2 (xã Ia Dom huyện Đức Cơ, Gia Lai), nhiều người muốn khóc theo. Kẻ thù của thủy điện "sạch” là thủy điện "bẩn”, thứ đã và đang gây ra thảm họa cho người dân và môi trường sinh thái. Không khóc sao được. Lũ do nhân tai gây vỡ đập nghiêm trọng lần này đúng y chang cách đây một năm, hàng triệu mét khối nước đổ về hạ du tạo cơn lũ quét cuốn phăng hàng trăm hécta caosu, cà phê, tiêu, mì…, để lại tan hoang.
 Nước lũ do vỡ Đập thủy điện Ia Krêl 2 lần 2 cuốn hàng chục căn nhà Cái sự "sạch” và "bẩn” ở đây trước hết xét theo các quy định của pháp luật. Đập thủy điện Ia Krêl do Công ty Công nghiệp và thủy điện Bảo Long Gia Lai đầu tư xây dựng có công suất 5,5 MW. Lần trước, Đập vỡ tháng 6-2013, đập chính bất ngờ bị xé toang khoảng hơn 40 mét kéo theo lượng nước khổng lồ trong hồ cuồn cuộn cuốn theo tài sản, cây cối và hoa màu của đồng bào trong vùng. Không phải mùa lũ mà xảy ra vỡ đập là "có chuyện, chứng tỏ thi công rất ẩu”. Sau đó, nguyên nhân gây vỡ đập được đoàn kiểm tra liên ngành tỉnh Gia Lai xác định, quá trình thi công đã không tuân thủ thiết kế. Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải ngay khi đó đã chỉ đạo xử nghiêm và cảnh báo: "Những sự cố công nghiệp rất dễ xảy ra thảm họa, nếu mình không tính trước, không thường xuyên kiểm tra để nó xảy ra vỡ đập thì không còn cơ hội rút kinh nghiệm nữa”. Lời cảnh báo "bom nước” được dóng lên từ đó. Xử lý nghiêm để tạo răn đe cho chủ đầu tư khác. Vậy mà vẫn chủ đầu tư này, Công ty Công nghiệp và thủy điện Bảo Long Gia Lai, đầu mùa mưa cách đây 3 tháng, tiếp tục bị báo chí phanh phui sai phạm khi tiến hành tích nước trái phép. Giám đốc Sở Công thương tỉnh Gia Lai khi đó nắm rõ những sai phạm và cả nguy cơ vỡ Đập tiếp, khẳng định đã đình chỉ thi công và yêu cầu chủ đầu tư xả hết hết nước trong hồ… Không rõ sự quyết liệt ấy "lặn” đi đâu đến nông nỗi vỡ đập Ia Krêl lần 2 dữ dội hơn lần 1. Cái sự "bẩn” của Đập thủy điện Ia Krêl 2 vì thế có thể gọi là bẩn kép, sau lần vỡ sáng 1-8 vừa qua. Giây phút hỗn loạn đó người dân còn chưa hết bàng hoàng khi nhớ lại: "Nước nó chảy nó làm cái ào một cái y như biển cuốn đấy. Cả cây cả nước nó chảy cuồn cuộn luôn mà”. Những năm gần đây mưa ở khu vực Tây Nguyên có cường độ và lượng lớn hơn do chịu tác động của biến đổi khí hậu toàn cầu, lại thêm chặt phá rừng khiến lũ trên các sông suối ở đây trở nên hung dữ, tàn phá khốc liệt hơn. Theo thống kê 15 năm trở lại đây, khu vực Tây Nguyên có tới 22 trận lũ lớn và đặc biệt lớn, lũ quét gây ngập lụt diện rộng. Làm thủy điện là làm kinh tế liên quan mật thiết đến môi trường sinh thái, chủ đầu tư không thể nói không biết. Không thể cố tình hỗn độn tù mù thiên tai với nhân tai, khi xác định nguyên nhân vỡ Đập thủy điện Ia Krêl lần này do khu vực thủy điện liên tục có mưa lớn, nước từ thượng nguồn đổ về, đê quai đang đắp tạm không chịu được áp lực nước, bị vỡ, chủ đầu tư đã chủ quan khi không có phương án giảm lượng nước khi nước đổ về quá lớn. Phải phân tách rõ. Chủ quan thì phải trả giá đắt. Và trong phân công phân cấp hiện nay, các hồ thủy điện thuộc trách nhiệm của Bộ Công thương, các hồ thủy điện từ công suất 30 MW trở xuống phân cấp cho các địa phương. Cứ theo phân cấp này mà quy trách nhiệm. Các địa phương giao trách nhiệm cho sở ngành nào thì sở ngành đó phải theo trách nhiệm mà xử nghiêm. Điệp khúc người dân chờ đợi chủ đầu tư gây ra các sự cố đền bù còn kéo dài đến bao giờ, khi mà các ông chủ này chỉ nhắm tới cái lợi trước mắt mà quên mất hoặc cố tình tảng lờ mặt trái của thủy điện với môi trường, với tính mạng hàng triệu người dân hạ du? Xét ở diện rộng hơn, vì sự "sạch” của trái đất, thủy điện "bẩn” là thứ bất chấp những quy tắc xử thế, đạo đức, sinh thái môi trường. Nếu không có sự cố vỡ đập, khó biết các con đập ấy được thi công tùy tiện mức nào. Nhiều hộ dân tiếp tục rơi vào cảnh đói nghèo do vỡ đập thủy điện, do mất đất mất rừng chính vì những trái bom vô cảm trách nhiệm đã nhận diện được nhưng chưa bị tháo ngòi. Chúng tiếp tay cho thủy điện bẩn đe dọa an sinh xã hội. Con số thủy điện "bẩn” rất đáng báo động. Tây Nguyên hiện có khoảng 140 hồ thủy điện, thủy lợi không đảm bảo an toàn có thể dẫn đễn vỡ đập. Riêng Gia Lai, mới đây Sở Công thương kiểm tra 32/40 thủy điện đang vận hành, phát hiện 14 công trình bị thấm nước qua thân đập, trong đó có cả các công trình thủy điện không nhỏ, như Ia Ly, Sê San 3, Sê San 3A và Sê San 4… Tây Nguyên đang bước vào cao điểm mùa mưa với những diễn biến thất thường của thời tiết. Hãy xử nghiêm vụ vỡ đập thủy điện Ia Krêl 2 lần 2 - hậu quả nghiêm trọng xuất phát từ hàng loạt sai phạm của chủ đầu tư và là một bài học đắt giá đối với chính quyền và các Bộ, sở ngành liên quan trong quản lý, giám sát. Quan trọng hơn, cần tẩy sạch những thủy điện "bẩn” kiểu Ia Krêl khỏi hệ thống sông suối chằng chịt trên đất nước ta, càng sớm càng tránh được thảm họa. Thanh Như |
Categories: Nhà đất
