Các NHTM đầu tư vào trái phiếu Chính phủ cũng là biện pháp thông thường trong quản lý dòng tiền.
Bà Phan Thị Thu Hiền - Phó vụ trưởng Vụ Tài chính các ngân hàng và tổ chức tài chính về thị trường trái phiếu (Bộ Tài chính) trao đổi với phóng viên TBNH về việc các NHTM là đối tượng chính mua trái phiếu Chính phủ (TPCP) thời gian qua. Việc các NHTM tham gia mua một lượng lớn TPCP có tác động như thế nào đến nền kinh tế, thưa bà? Trong năm 2014, tính đến nay, Kho bạc Nhà nước (KBNN) đã huy động được 169.056 tỷ đồng tín phiếu kho bạc và trái phiếu kho bạc. Trong đó tỷ trọng mua TPCP của các NHTM chiếm 69% tổng khối lượng phát hành. Về tỷ lệ nắm giữ trái phiếu của các nhà đầu tư, 87% TPCP trên thị trường được các NHTM nắm giữ. Việc các NHTM tham gia đầu tư và nắm giữ khối lượng lớn TPCP đã mang lại những lợi ích cho thị trường TPCP và nền kinh tế. Bởi: Thứ nhất, với chức năng trung gian tài chính, NHTM huy động vốn từ tổ chức, cá nhân để thực hiện cho vay và đầu tư, trong đó bao gồm cả đầu tư trái phiếu, giúp điều hòa vốn trên thị trường. Về kinh nghiệm quốc tế, quá trình phát triển thị trường trái phiếu tại các nước trên thế giới cũng cho thấy các NHTM là nhà đầu tư chủ yếu TPCP. Ví dụ, tại Trung Quốc hiện nay các NHTM sở hữu khoảng 80% tổng khối lượng trái phiếu đang niêm yết. Tất nhiên, cùng với sự phát triển của hệ thống nhà đầu tư có tổ chức, cơ cấu nhà đầu tư trên thị trường sẽ chuyển dịch theo hướng giảm dần sự phụ thuộc vào NHTM. Nhưng đây là quá trình rất lâu dài và thông thường ở các nước, phải mất hàng chục năm để thực hiện. Thứ hai, việc đầu tư trái phiếu của NHTM nhằm đáp ứng các mục tiêu: đảm bảo an toàn thanh khoản vì TPCP được coi như tiền mặt trong việc xác định mức độ thanh khoản của ngân hàng; gia tăng lợi nhuận từ khoản đầu tư trái phiếu. Vì vậy, việc đầu tư vào TPCP chính là để giúp NHTM gia tăng hiệu quả sử dụng vốn. Thứ ba, mục đích phát hành TPCP là để đầu tư phát triển cho các dự án phát triển kinh tế - xã hội thuộc nhiệm vụ chi của ngân sách trung ương theo đúng quy định của Luật Ngân sách Nhà nước. Như vậy, tiền thu từ phát hành TPCP được NHTM đầu tư trở lại nền kinh tế. Nhưng cũng có ý kiến cho rằng, do thanh khoản đang dồi dào, trong khi vốn không ra được nền kinh tế nên buộc NHTM đẩy tiền vào TPCP và tín phiếu kho bạc. Nói cách khác là vốn không đến được với doanh nghiệp và khu vực kinh tế tư nhân mà các NHTM đang sống nhờ vào việc trở thành chủ nợ của Chính phủ. Bà có bình luận gì về cách hiểu như vậy? Trong giai đoạn hiện nay, NHTM đang có thanh khoản tốt nhưng tốc độ tăng trưởng tín dụng ở khu vực tư nhân không cao (7 tháng đầu năm 2014 tăng 3,68% - PV). Do vậy, các NHTM có nguồn tiền nhàn rỗi để đầu tư nhiều hơn vào TPCP cũng là biện pháp thông thường trong quản lý dòng tiền. Nhưng nhìn lại lịch sử, từ năm 2012 trở về trước, khi tăng trưởng tín dụng còn tốt, các NHTM vẫn đầu tư vào TPCP với mục đích duy trì thanh khoản của ngân hàng. Khi tín dụng tăng trưởng trở lại, các NHTM sẽ cân đối dòng tiền để phục vụ tăng trưởng tín dụng. Mặt khác, tiền thu về từ bán TPCP được Bộ Tài chính và các ngành có liên quan sử dụng cho các dự án đầu tư phát triển kinh tế xã hội thuộc nhiệm vụ chi của ngân sách trung ương và như thế vốn trái phiếu được đầu tư trở lại nền kinh tế, chứ không phải là vốn không quay trở lại nền kinh tế Việc 87% TPCP trên thị trường được các NHTM nắm giữ như số liệu nêu trên, trong 6 tháng đầu năm nay liệu có làm méo mó phân bổ đầu tư và có những rủi ro nào khác? Như đã nêu ở trên, NHTM nắm giữ 87% khối lượng TPCP đang giao dịch trên thị trường thứ cấp. Về khối lượng mua trái phiếu, khối lượng mua TPCP của NHTM chỉ chiếm 69% tổng khối lượng phát hành trong năm 2014, thấp hơn cả tỷ lệ nắm giữ trái phiếu của NHTM (87%). Hiện tại, xét về tổng tài sản của hệ thống NHTM, tổng giá trị TPCP do NHTM nắm giữ bằng 6-7% tổng tài sản của NHTM, tại thời điểm cao nhất tỷ lệ này cũng chỉ là 7,8%. Nếu so với các nước trong khu vực thì tỷ lệ nắm giữ trái phiếu này so với tổng tài sản của hệ thống ngân hàng thì không phải là cao, thậm chí là còn rất thấp. Liệu xu hướng đẩy mạnh đầu tư vào TPCP của các NHTM sẽ vẫn tiếp tục trong những tháng tới hay không nếu xét trong bối cảnh tăng trưởng tín dụng thường tăng mạnh hơn vào cuối năm, thưa bà? Vấn đề đầu tư TPCP trong thời gian tới của các NHTM như thế nào còn phụ thuộc nhiều vấn đề: Thứ nhất, về phía cung, Bộ Tài chính chỉ phát hành khối lượng TPCP trong phạm vi bội chi ngân sách Nhà nước đã được Quốc hội thông qua, cho nên việc phát hành không phải là vô hạn. Thứ hai, phụ thuộc vào thanh khoản của hệ thống NHTM. Nếu tiền gửi của cá nhân và tổ chức vào NHTM tăng do các kênh đầu tư khác chưa phục hồi và thanh khoản của ngân hàng tốt thì các NHTM có tiền để tiếp tục đầu tư vào TPCP và tăng trưởng tín dụng. Khi tín dụng tăng thì các NHTM sẽ cân đối nguồn giữa đầu tư trái phiếu và tăng trưởng tín dụng. Do đó sự phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ là rất quan trọng. Vấn đề này đã được Bộ Tài chính và NHNN phối hợp và tiếp tục triển khai để đạt được mục tiêu chung là ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và đảm bảo tăng trưởng kinh tế theo kế hoạch đặt ra. Xin trân trọng cảm ơn bà! Đỗ Lê thực hiện |
