[Kinh tế-Thời báo Ngân hàng] - Không thể nói Việt Nam đã rơi vào bẫy thu nhập trung bình

Rất nhiều nhà khoa học, chuyên gia kinh tế trong nước đã tỏ ra không đồng tình với phát biểu mới đây của Giáo sư Kenichi Ohno về kinh tế Việt Nam rằng: “Ngày nay, sau một vài năm đạt được thu nhập trung bình thấp, bẫy thu nhập trung bình không còn là một nguy cơ mà đã trở thành thực tế”.

Nguy cơ đối với mọi quốc gia Phát biểu khai mạc Hội thảo khoa học “Tránh bẫy thu nhập trung bình ở Việt Nam” do Ban Kinh tế Trung ương phối hợp với Ban tuyên giáo trung ương tổ chức ngày 15/4/2014, GS.TS.Vương Đình Huệ - Trưởng ban Kinh tế Trung ương cho biết, bẫy thu nhập trung bình là một tình trạng trong phát triển kinh tế, khi mà một quốc gia đã đạt đến một mức thu nhập bình quân nhất định do những lợi thế sẵn có sẽ dậm chân tại mức thu nhập đó. Bẫy xẩy ra khi một quốc gia phát triển chững lại hay trì trệ sau khi đã đạt được mức thu nhập trung bình… Ảnh minh họa Từ năm 1950 - đến năm 2010, trong số 124 nền kinh tế được Ngân hàng Thế giới đánh giá có 52 nền kinh tế ở mức thu nhập trung bình, trong đó 30 nền kinh tế rơi vào bẫy thu nhập trung bình thấp. Chỉ có 13 nền kinh tế vượt được bẫy trở thành nước có thu nhập cao. Trong đó có 5 nền kinh tế ở châu Á là Nhật Bản, Hồng Kông, Đài Loan và Hàn Quốc, Singapore. Việt Nam đã bước vào nhóm nước đang phát triển có mức thu nhập trung bình (thấp) từ năm 2010 với mức thu nhập bình quân 1.068 USD/người, năm 2013 là 1.960 USD/người. Tốc độ tăng trưởng khá cao (trong giai đoạn 1991-2000 tốc độ tăng GDP bình quân 7,6%/năm, giai đoạn 2001-2010 là 7,3%/năm. Năm 2011-2013 trong bối cảnh khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế thế giới vẫn đạt 5,6%/năm). Việt Nam cũng như các nước khác khi đạt được mức thu nhập trung bình là quan tâm ngay đến nguy cơ vướng bẫy thu nhập trung bình liên quan đến các chỉ số về tốc độ tăng trưởng kinh tế, năng suất lao động và năng suất tổng hợp, chất lượng tăng trưởng, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, các chỉ số xếp hạng toàn cầu của quốc gia… Thế nhưng mới đây Giáo sư Kenichi Ohno – một nhà khoa học thuộc Viện Nghiên cứu chính sách quốc gia Nhật Bản, đã nghiên cứu về Việt Nam gần 20 năm qua - khi nói về về kinh tế Việt Nam đã cho rằng: “Ngày nay, sau một vài năm đạt được thu nhập trung bình thấp, bẫy thu nhập trung bình không còn là một nguy cơ mà đã trở thành thực tế”. Ông đã dẫn ra 5 triệu chứng của việc vướng bẫy thu nhập trung bình, như: tăng trưởng chậm lại, năng suất sản xuất mờ nhạt, thiếu hụt của chuyển dịch cơ cấu theo đúng nghĩa, khả năng cạnh tranh trong bảng xếp hạng không có dấu hiệu tăng và xuất hiện các vấn đề đáng lo do tăng trưởng gây ra. Trước đó, ông cũng đã nhiều lần cảnh báo với Việt Nam về bẫy thu nhập trung bình. “Thu nhập trung bình” là mục tiêu và con đường hy vọng của những nước thu nhập thấp. Song nếu các nước không chủ động có chính sách phát triển tốt, đó sẽ là cái bẫy nguy hiểm khi đã mắc vào rồi sẽ khó thoát được để trở thành nước có thu nhập cao. Điển hình như Thái Lan, Malaysia, từ những năm 1960 đến nay vẫn đang mắc kẹt trong “bẫy thu nhập trung bình”. Chưa “vướng”, nhưng cần cảnh giác Bẫy thu nhập trung bình cũng đã được chính các chuyên gia trong nước đã cảnh báo ngay khi Việt Nam trở thành nước thu nhập trung bình thấp. Và có thể nói các chuyên gia kinh tế và Chính phủ rất cảnh giác với vấn đề này. Tuy nhiên, ngay các chuyên gia trong nước đã từng cảnh báo về vấn đề này cũng không đồng tình với GS. Kenichi Ohno dù vẫn cho rằng bẫy này đang là nguy cơ với Việt Nam. “Chúng ta chưa rơi vào bẫy thu nhập trung bình thấp”, TS. Lưu Bích Hồ - Nguyên Viện trưởng Viện Chiến lược phát triển khẳng định. Giải thích với phóng viên Thời báo Ngân hàng TS.Lưu Bích Hồ chỉ ra, có 35 nền kinh tế rơi vào bẫy thì có 30 nền kinh tế mắc kẹt với mức tăng trưởng chậm lại trong suốt 28 năm, các nền kinh tế kia thì kẹt tới 42 năm. “Việt Nam mới bước vào mức thu nhập trung bình thấp từ năm 2010 như vậy còn 15 năm để tránh bẫy. Nhưng những năm gần đây tăng trưởng chậm lại và kém bền vững, cho thấy vẫn rất cần phải cảnh báo về nguy cơ này”, ông Hồ nói. Đồng tình quan điểm này, GS.Võ Đại Lược – Nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính trị thế giới cũng cho rằng, chưa thể nói Việt Nam rơi vào bẫy thu nhập trung bình và Việt Nam mới đang ở mức thu nhập trung bình thấp. Tuy nhiên cũng phải sớm thoát ra tình trạng hiện nay, nếu kéo dài thêm 15 năm nữa thì “hỏng”. Mặc dù cũng cho rằng tình hình Việt Nam đang rất khó khăn và nguy cơ về bẫy thu nhập là đã thấy, nhưng theo PGS.Trần Đình Thiên – Viện trưởng Viện kinh tế Việt Nam, quan trọng là Việt Nam đang có nhiều cơ hội thoát ra và phải nhanh thoát khỏi tình trạng tăng trưởng chậm lại hiện nay. “Vấn đề là cần có một tư duy phát triển mới”, TS. Thiên nhấn mạnh. “Tư duy phát triển mới”, theo các chuyên gia là phải quyết tâm chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng tiến lên hiện đại và tiến cùng thời đại; phát triển kinh tế thị trường đầy đủ, hiện đại, xác định. Cả công nghiệp và nông nghiệp phải tập trung vào nâng cao năng suất lao động và chất lượng sản phẩm trên cơ sở áp dụng tối đa, tối ưu công nghệ tiên tiến, gia tăng giá trị. TS.Võ Trí Thành – Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý Kinh tế trung ương bổ sung thêm về tư duy phát triển rằng, để thoát bẫy thì phải có tăng trưởng cao hơn nhưng không thể cao như tới mức 9 hay 10% vì ở mức đó sẽ không đủ sức kiểm soát các hệ lụy ví dụ như môi trường. “Thu nhập trung bình” là mục tiêu và con đường hy vọng của những nước thu nhập thấp. Song nếu các nước không chủ động có chính sách phát triển tốt, đó sẽ là cái bẫy nguy hiểm khi đã mắc vào rồi sẽ khó thoát được để trở thành nước có thu nhập cao. Điển hình như Thái Lan, Malaysia, từ những năm 1960 đến nay vẫn đang mắc kẹt trong “bẫy thu nhập trung bình”. Phương Linh

Categories: Kinh tế